Ngân sách nhà nước là gì? Khái niệm, đặc điểm và vai trò

Các khoản thu ngân sách nhà nước là điều mà mỗi tổ chức chính trị, mỗi quốc gia đều quan tâm. Ngân sách nhà nước là gì? Đặc điểm của ngân sách nhà nước là gì? Thu, chi ngân sách nhà nước có vai trò gì đối với nền kinh tế quốc dân? Mọi thắc mắc sẽ được Luận Văn Việt giải đáp qua những chia sẻ bên dưới, mọi thông tin sẽ bổ sung hơn nữa cho kiến thức của bạn nhé. 

hinh-anh-ngan-sach-nha-nuoc-la-gi-1

1. Khái niệm ngân sách nhà nước là gì?

Ngân sách nhà nước hay ngân sách chính phủ là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử, một bộ phận quan trọng trong hệ thống tài chính. Khái niệm ngân sách nhà nước được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. 

Các nhà kinh tế Nga quan niệm về ngân sách nhà nước như sau: Ngân sách nhà nước là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong giai đoạn nhất định của một quốc gia. 

Điều 1 Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam định nghĩa: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước.

Sự phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa – tiền tệ trong các phương thức sản xuất cộng đồng và nhà nước. Nói đúng hơn, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa – tiền tệ là tiền đề cho sự phát sinh tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước.

2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước 

Về mặt nội dung

Các khoản ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu – chi của Nhà nước.

  • Thu: là tất cả các nguồn tiền được huy động cho nhà nước; 
  • Chi: là tất cả các khoản chi và các khoản hoàn trả khác của Nhà nước. 

Các khoản thu chi được xác định bởi những con số cụ thể nhằm xác định rõ khả năng tạo ra nguồn kinh phí nhằm đáp ứng được nhu cầu chi tiêu cụ thể của nhà nước, tạo thế chủ động trong hoạt động ngân sách nhà nước.

hinh-anh-ngan-sach-nha-nuoc-la-gi-2

Về mặt pháp lý

Ngân sách nhà nước nằm trong dự toán được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định. Ngân sách nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân phối tài chính, thể hiện được các mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa nhà nước và xã hội. Về mặt pháp lý, ngân sách nhà nước do Quốc hội quyết định vì đây là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất nước ta.

Về mặt thời gian

Các khoản thu – chi này chỉ được thực hiện trong một năm. Quá trình thực hiện thu chí nhà nước tồn tại trong vòng 12 tháng, bao trùm cả năm dương lịch nhưng có thể kết thúc vào một khoảng thời gian khác. 

Ví dụ: có nước bắt đầu từ 1.4 của năm trước và kết thúc vào 31.03 của năm sau; có nước bắt đầu từ 01.10 của năm trước và kết thúc vào 30.9 của năm sau…

Về mục đích

Ngân sách nhà nước nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước. Mọi khoản thu và chi tài chính của nhà nước đều do nhà nước quyết định và nhằm mục đích phục vụ yêu cầu thực hiện các chức năng nhà nước. 

Bất kỳ một đất nước nào cũng đều ban hành luật pháp, do nhu cầu chi tiêu của mình mà nhà nước sử dụng pháp luật để ban hành những chính sách thuế khóa và bắt buộc các tổ chức, cá nhân phải nộp. 

Các khoản thu ngân sách nhà nước tương đối cần thiết và có ý nghĩa cho việc đảm bảo sự tồn tại và phát triển của đất nước, nâng cao ý thức của công dân.

hinh-anh-ngan-sach-nha-nuoc-la-gi-3

Về mặt kinh tế

Ngân sách nhà nước giúp kích thích tăng trưởng kinh tế theo định hướng kinh tế xã hội, thông qua các công thụ thuế và thuế suất giúp kích thích sản xuất và thu hút sự đầu tư từ các doanh nghiệp. Ngoài nhà nước còn sử dụng ngân sách nhà nước để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động.

Về mặt thị trường

Với những quyền lực và chức năng của ngân sách nhà nước, nhà nước sẽ sử dụng ngân sách như một công cụ để bình ổn giá, kiềm chế lạm phát. Việc điều tiết chính sách thuế, trợ giá tăng dự trữ quốc giá hoặc các hoạt động khác như phát hành trái phiếu, chi tiêu chính phủ sẽ giúp ổn định thị trường, hạn chế lạm phát.

3. Các khoản thu và chi của ngân sách nhà nước 

Các khoản thu ngân sách nhà nước gồm

  • Thuế, phí, lệ phí có tính chất thuế như: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, phí bảo trì đường bộ, lệ phí công chứng,… 
  • Hoạt động sự nghiệp có thu của các đơn vị sự nghiệp công ví dụ như trường học công, bệnh viện công, viện nghiên cứu, trung tâm thể thao… Hiện nay, thu của các đơn vị này đang chuyển dần sang cơ chế giá dịch vụ.
  • Vay, viện trợ không hoàn lại (như phát hành công trái, trái phiếu chính phủ, các khoản vay ODA hoặc vay ưu đãi của chính phủ…)
  • Nguồn thu khác: Lợi tức góp vốn từ tổ chức kinh tế, thu hồi vốn từ tổ chức kinh tế, bán và cho thuê tài sản nhà nước, đóng góp tự nguyện.

hinh-anh-ngan-sach-nha-nuoc-la-gi-4

Các khoản chi ngân sách nhà nước

Khoản chi ngân sách nhà nước là gì? Chi bao gồm nhiều khoản khác nhau, nhưng quan trọng nhất là:

  • Nhóm chi thường xuyên được hiểu đơn giản là những khoản chi nhằm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước. Ví dụ như lương thưởng, hội họp, thiết bị văn phòng, công tác, thanh toán dịch vụ công cộng, công tác phí, chi sửa chữa máy móc, văn phòng,…
  • Nhóm chi đầu tư phát triển là những khoản chi dài hạn nhằm tăng cường cơ sở vật chất và thúc đẩy phát triển nền kinh tế như hệ thống điện, trường học, giáo dục, cầu đường.
  • Nhóm chi trả nợ và viện trợ để Nhà nước trả các khoản đã vay trong nước, nước ngoài khi đến hạn và các khoản chi làm nghĩa vụ quốc tế.
  • Nhóm chi dự trữ quốc gia phục vụ việc dự trữ chi cho các biến động bất ngờ như dịch bệnh, thiên tai.

4. Vai trò của ngân sách nhà nước 

  • Ngân sách nhà nước là một trong những công cụ kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chống lạm phát và thất nghiệp.
  • Ngân sách nhà nước có chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội. Thông qua việc thu chi và quản lý ngân sách nhà nước, nhà nước thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa then chốt và khuyến khích phát triển kinh tế, đồng thời thu hút, lôi kéo tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế, khu vực tư nhân.
  • Ngân sách nhà nước có chức năng phân phối lại thu nhập trong xã hội. Việc thu ngân sách nhà nước giúp cho quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập dưới hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp, hạn chế phân hóa xã hội hay bất bình đẳng về thu nhập, đảm bảo sự công bằng xã hội.
  • Ngân sách nhà nước có chức năng điều chỉnh kinh tế. Chính sách ngân sách nhà nước là một bộ phận không thể tách rời của chính sách kinh tế – xã hội. Những chính sách tài khóa kích cầu hoặc tăng chi tiêu, tăng khối lượng sản xuất xã hội thường được áp dụng rất nhiều.

hinh-anh-ngan-sach-nha-nuoc-la-gi-5

Tìm hiểu về ngân sách nhà nước là gì ở trên là cơ hội để bạn học hỏi và mở rộng hơn nữa kiến thức của mình. Những khoản chi ngân sách nhà nước chính là động lực để duy trì và phát triển kinh tế quốc dân, những khoản thu ngân sách nhà nước chính là nguồn vốn vô cùng quan trọng để nhà nước điều tiết chi tiêu ổn định kinh tế xã hội. 

Nếu có bất kỳ thắc mắc khi tìm hiểu về ngân sách nhà nước, bạn vui lòng liên hệ với Luận Văn Việt qua số điện thoại: 0915 686 999 hoặc qua email: luanvanviet.group@gmail.com để được giải đáp nhanh chóng và chi tiết.

Chúc các bạn thành công trên con đường chinh phục tri thức của mình!

Nguồn: Luanvanviet.com

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Bài viết liên quan

0915686999
Zalo: 0915 686 999